Buổi 1: Làm quen với Python

1. Kiến thức chính

Viết và chạy chương trình

1. Mở Thonny, gõ chương trình vào ô soạn thảo.
2. Bấm Ctrl + S để lưu. Tên file không dấu, không khoảng trắng, đuôi .py (ví dụ bai1.py).
3. Bấm F5 để chạy. Kết quả hiện ở ô Shell phía dưới.

Lệnh print – cho máy tính "nói"

print("Xin chào")         # chữ phải nằm trong dấu nháy
print(2026)               # số thì không cần dấu nháy
print("Năm nay là", 2026) # nhiều thứ cách nhau dấu phẩy
print()                   # in một dòng trống

Xin chào
2026
Năm nay là 2026

Các phép toán

Chia 17 cái kẹo cho 5 bạn: mỗi bạn được 17 // 5 = 3 cái, còn dư 17 % 5 = 2 cái.

Python tính được số rất lớn và chính xác từng chữ số: print(2 ** 100) in ra 1267650600228229401496703205376.

Phép nhân chữ và nối chữ

print("*" * 10)              # lặp lại chữ 10 lần
print("ha" * 3)
print("Tin" + " hoc " + "tre")  # nối các chữ lại

**********
hahaha
Tin hoc tre

Chú thích

Dòng (hoặc phần cuối dòng) bắt đầu bằng dấu # là chú thích – Python bỏ qua, dùng để ghi chú cho người đọc.

2. Ghi nhớ và lỗi thường gặp

Khi gặp lỗi: đọc dòng cuối của thông báo (loại lỗi) và số line (dòng bị lỗi), sửa, lưu, chạy lại.

3. Câu hỏi tự kiểm tra

1. Lệnh print(7 // 2, 7 % 2) in ra gì?
2. Lệnh print("ab" * 3 + "!") in ra gì?
3. Python báo NameError: name 'Print' is not defined. Lỗi ở đâu, sửa thế nào?

4. Bài tập về nhà

Bài 1 ★ – KHUNGTEN

In tên của em trong một khung bằng dấu *. Ví dụ với tên Nguyen An:

**************
* Nguyen An  *
**************

Bài 2 ★ – GIAYNAM

Một năm (không nhuận) có 365 ngày. Viết chương trình tính và in ra số giây trong một năm.

Bài 3 ★★ – THU1000

Hôm nay là thứ Hai. Hỏi 1000 ngày nữa là thứ mấy?

Viết chương trình tính bằng phép %, rồi dùng bảng sau để trả lời:

Bài 4 ★★★ (thử thách) – TRIEUGIAY

1 000 000 giây bằng bao nhiêu ngày, giờ, phút, giây?

Chỉ dùng // và %. Chương trình in ra 4 số trên một dòng: ngày, giờ, phút, giây.

Đáp án câu hỏi tự kiểm tra

1. In ra 3 1 (7 chia 2 được 3, dư 1).
2. In ra ababab!
3. Viết Print với chữ P hoa. Python phân biệt chữ hoa và chữ thường, phải viết print.

Bài 1 – KHUNGTEN

Ý tưởng

Dòng trên và dòng dưới là dấu * lặp lại nhiều lần – dùng phép nhân chữ. Dòng giữa gồm *, tên, dấu cách và *.

Đếm số ký tự của dòng giữa để biết dòng trên/dưới cần bao nhiêu dấu *: * Nguyen An * có 14 ký tự.

Lời giải

print("*" * 14)
print("* Nguyen An  *")
print("*" * 14)

**************
* Nguyen An  *
**************

Bài 2 – GIAYNAM

Ý tưởng

1 năm = 365 ngày, 1 ngày = 24 giờ, 1 giờ = 60 phút, 1 phút = 60 giây. Nhân tất cả lại.

Lời giải

print(365 * 24 * 60 * 60)

31536000

Bài 3 – THU1000

Ý tưởng

Cứ 7 ngày thì lại quay về thứ Hai. Vì vậy chỉ cần biết 1000 ngày là bao nhiêu tuần và dư mấy ngày: dùng 1000 % 7.

Lời giải

print(1000 % 7)

6

Số dư là 6. Tra bảng: 6 ứng với Chủ nhật. Vậy 1000 ngày nữa là Chủ nhật.

Bài 4 – TRIEUGIAY

Ý tưởng

Làm từ đơn vị lớn đến nhỏ:

1. Số ngày = 1000000 // 86400. Phần giây còn lại = 1000000 % 86400.
2. Từ phần còn lại: số giờ = còn lại // 3600, rồi phần còn lại % 3600.
3. Tương tự cho phút (// 60) và giây (% 60).

Lời giải

print(1000000 // 86400, 1000000 % 86400 // 3600, 1000000 % 3600 // 60, 1000000 % 60)

11 13 46 40

Vậy 1 000 000 giây = 11 ngày 13 giờ 46 phút 40 giây.

Lỗi hay gặp khi làm bài

• Quên dấu nháy khi in chữ, hoặc dùng dấu nháy "cong" khi copy từ Word.
• Dùng / thay cho // nên ra số thực như 11.574074….

Mục tiêu

• Mở Thonny, viết và chạy được chương trình đầu tiên.
• Dùng print() in chữ và số; dùng Python như một chiếc máy tính: + - * / // % **.
• Đọc được thông báo lỗi đơn giản và tự sửa.

Chuẩn bị: Máy cài Python 3 (https://www.python.org) và Thonny (https://thonny.org).

1. Khởi động (10')

Hỏi HS: "Trong Scratch, muốn mèo nói 'Xin chào' em dùng khối nào?" → khối nói [Xin chào].

"Trong Python, ta không kéo khối nữa mà gõ lệnh":

print("Xin chào")

Cho HS mở Thonny, gõ, bấm Run (F5). Lưu file tên bai1.py (không dấu, không khoảng trắng).

2. Kiến thức mới (25')

2.1. Lệnh print

print("Xin chào các em")      # in một xâu (chữ đặt trong dấu nháy)
print(2026)                   # in một số
print("Năm nay là", 2026)     # in nhiều thứ, Python tự thêm dấu cách ở giữa
print()                       # in một dòng trống

2.2. Python là máy tính

print(17 // 5, 17 % 5)    # 3 2
print((2 + 3) * 4)        # 20 – dùng ngoặc như toán học
print(2 ** 100)           # Python tính được số rất lớn, Scratch thì không!

// và % là hai phép quan trọng nhất trong thi lập trình – nhấn mạnh ngay từ buổi đầu.

2.3. Phép nhân xâu

print("*" * 10)     # **********
print("ha" * 3)     # hahaha

2.4. Cố tình gây lỗi để đọc lỗi

Cho HS gõ sai từng dòng, xem Python báo gì:

Print("A")        # NameError: name 'Print' is not defined  → Python phân biệt chữ hoa/thường
print("A"         # SyntaxError: thiếu ngoặc đóng
print(A)          # NameError: quên dấu nháy

Thói quen cần tạo: đọc dòng cuối thông báo lỗi + số dòng (line …) trước khi hỏi thầy/cô.

3. Luyện tập (45')

Bài 1 ★ – Giới thiệu bản thân. In ra 3 dòng: họ tên, lớp, trường của em.

Bài 2 ★ – Máy tính bỏ túi. Viết chương trình in ra (mỗi kết quả một dòng):

123 × 456, 2026 chia lấy phần nguyên cho 7, 2026 chia lấy dư cho 7, 2 mũ 20.

Bài 3 ★★ – Vẽ hình bằng ký tự. In ra đúng hình sau (dùng phép nhân xâu):

*
**
***
****

Bài 4 ★★ – Đổi thời gian. 10000 giây bằng bao nhiêu giờ, phút, giây?

Chỉ dùng // và %, in ra 2 46 40.

Bài 5 ★★★ – Thứ mấy? Hôm nay là thứ Hai. Hỏi 100 ngày nữa là thứ mấy?

Gợi ý: đánh số thứ Hai = 0, thứ Ba = 1, …, Chủ nhật = 6.

4. Tổng kết & bài về nhà (10')

• HS tự nói lại: print dùng làm gì? // khác / thế nào? % dùng làm gì?
• BTVN:
  1. In tên của em trong một khung sao (dòng trên/dưới là dấu *).
  2. Tính số giây trong một năm (365 ngày).
  3. Tính 1000 ngày nữa (kể từ thứ Hai) là thứ mấy.

Lỗi thường gặp

• Quên dấu nháy / dùng nháy "thông minh" (“ ”) khi copy từ Word.
• Viết Print, PRINT.
• Dùng dấu phẩy thập phân 3,5 thay vì dấu chấm 3.5.

Đáp án (dành cho giáo viên)

# Bài 2
print(123 * 456)     # 56088
print(2026 // 7)     # 289
print(2026 % 7)      # 3
print(2 ** 20)       # 1048576

# Bài 3
print("*" * 1)
print("*" * 2)
print("*" * 3)
print("*" * 4)

# Bài 4
print(10000 // 3600, 10000 % 3600 // 60, 10000 % 60)   # 2 46 40

# Bài 5: 100 % 7 = 2 → thứ Hai + 2 = thứ Tư
print(100 % 7)

# BTVN 2
print(365 * 24 * 60 * 60)   # 31536000
# BTVN 3: 1000 % 7 = 6 → thứ Hai + 6 = Chủ nhật